De waarde van ervaringskunst
Tijdens de opening van de tentoonstelling Nooit meer kwijt verzorgde Jolien Posthumus een lezing over de betekenis van ervaringskunst. De lezing vond plaats in de Raadzaal van het Sliedrechts Museum, waar de kunstwerken van Esther Veerman de emotionele en aangrijpende verbeelding vormden van het verhaal.
De lezing is mogelijk gemaakt door bijdragen van A. A. de Haan Stichting en Stichting de Kaai We zijn beide fondsen bijzonder erkentelijk voor hun financiële bijdragen.
De opkomst was boven verwachting. Er kwamen zoveel geïnteresseerden op deze lezing af dat de Raadzaal tot de laatste stoel gevuld was en velen de waardevolle lezing staande moesten volgen.
In haar lezing legde Jolien Posthumus uit wat de waarde en kracht van ervaringskunst is. Kunst beschikt sowieso over de kostbare eigenschap dat het die verhalen kan vertellen waar woorden ontbreken of waar taal niet mag zijn omdat gebeurtenissen ontkend of verzwegen worden. Omdat verbeelding voor de taal uitgaat, kan kunst helpen om het onzegbare in het licht te brengen.
Daarnaast biedt kunst van oudsher de mogelijkheid om verhalen te vertellen. Het zijn de verhalen die in grote en kleine samenlevingsverbanden betekenis te geven aan het leven en continuïteit geven. De verbeelding en de verhalen vormen de bedding van samenlevingen omdat ze de geschiedenis bewaren en gemeenschappen ondersteunen in het samen uiten van vreugde en verdriet.
Kunst is niet de hobby van een enkeling, maar de basis van ons mens-zijn, omdat het helpt onze identiteit en onze relaties vorm te geven. De taal die kunst spreekt, kan ons raken voordat we begrijpen waarom dat gebeurt. Het spreekt het ons hele lichaam aan en vindt haar weg tot in onze ziel. Dat is onder andere de reden dat de Wereldgezondheidsorganisatie in 2019 tot de conclusie kwam dat kunst de gezondheid en het welzijn bevordert.
Vandaar dat kunst ook van zo grote betekenis kan zijn in door trauma verstilde en gestolde verhalen. Kunst kan zowel op het individuele als op het collectieve niveau verbinden en de weg naar heelwording zijn. Waar trauma isoleert en ons afsnijdt van de mensen om ons heen, biedt kunst de mogelijkheid om weer in verbinding te komen. Daar begint herstel.
Jolien Posthumus benadrukte dat kunst de pijn en het gebrokene niet wegneemt, maar juist weer een plaats geeft binnen het geheel van ons mens-zijn. “Ervaringskunst nodigt ons uit om te kijken naar wat misschien te pijnlijk is om onder ogen te zien, maar wel gezien móét worden. Niet door de pijn weg te nemen, maar door haar een vorm te geven die we samen kunnen dragen. Zo helpt kunst ons om het moeilijke gesprek niet uit de weg te gaan, maar juist mogelijk te maken.”
Het was kostbaar om juist tijdens de opening van de tentoonstelling Nooit zonder hoop meer inzicht te krijgen in de betekenis van ervaringskunst. Intuïtief zag Esther Veerman immers hoe heilzaam kunst was en richtte ze Kunst uit geweld op. Door de verbeelding kan het verhaal verteld worden, en wordt het isolement doorbroken. Kunst biedt de noodzakelijke ruimte voor zowel de pijn als de hoop in levensverhalen.
(Deze weergave is een persoonlijke interpretatie van Alexander Veerman van de lezing van Jolien Posthumus)