Tijdens de themaweek in Dronten in 2025 kruisten de wegen van Jetty Knoop en Kunst uit geweld elkaar. Omdat ze zoveel herkent van de visie en missie van de stichting, wilde ze graag ook op de website met haar kunst. Ze vertelt op de site het volgende:

“Keer op keer verwonder ik me wanneer onze handen iets laten zien van wat er in ons hart leeft.

Lang voordat ik woorden kon geven aan mijn ervaringen van seksueel misbruik, spraken mijn handen. Met behulp van verf, klei, krijt en stenen kreeg mijn binnenwereld van diepe duisternis en eenzaamheid een stem. Waar ik monddood was gemaakt, werd kunst mijn taal en doorbrak het mijn stilte.

De meeste van deze werken heb ik destijds weggegooid. De werken die ik nog heb, wil ik laten spreken. Ze zijn een stem voor wie geen woorden heeft of geen stem durft te laten horen.

Met deze online expositie wil ik laten zien dat naast lijden en wanhoop ook hoop kan ontstaan, zelfs na diep trauma.

Bovenal wil ik laten weten: je bent niet alleen!”

Tijdens de opening van de tentoonstelling Nooit meer kwijt verzorgde Jolien Posthumus  een lezing over de betekenis van ervaringskunst. De lezing vond plaats in de Raadzaal van het Sliedrechts Museum, waar de kunstwerken van Esther Veerman de emotionele en aangrijpende verbeelding vormden van het verhaal.

De lezing is mogelijk gemaakt door bijdragen van A. A. de Haan Stichting  en Stichting de Kaai We zijn beide fondsen bijzonder erkentelijk voor hun financiële bijdragen.

 

 

 

De opkomst was boven verwachting. Er kwamen zoveel geïnteresseerden op deze lezing af dat de Raadzaal tot de laatste stoel gevuld was en velen de waardevolle lezing staande moesten volgen.

In haar lezing legde Jolien Posthumus uit wat de waarde en kracht van ervaringskunst is. Kunst beschikt sowieso over de kostbare eigenschap dat het die verhalen kan vertellen waar woorden ontbreken of waar taal niet mag zijn omdat gebeurtenissen ontkend of verzwegen worden. Omdat verbeelding voor de taal uitgaat, kan kunst helpen om het onzegbare in het licht te brengen.

Daarnaast biedt kunst van oudsher de mogelijkheid om verhalen te vertellen. Het zijn de verhalen die in grote en kleine samenlevingsverbanden betekenis te geven aan het leven en continuïteit geven. De verbeelding en de verhalen vormen de bedding van samenlevingen omdat ze de geschiedenis bewaren en gemeenschappen ondersteunen in het samen uiten van vreugde en verdriet.

Kunst is niet de hobby van een enkeling, maar de basis van ons mens-zijn, omdat het helpt onze identiteit en onze relaties vorm te geven. De taal die kunst spreekt, kan ons raken voordat we begrijpen waarom dat gebeurt. Het spreekt het ons hele lichaam aan en vindt haar weg tot in onze ziel. Dat is onder andere de reden dat de Wereldgezondheidsorganisatie in 2019 tot de conclusie kwam dat kunst de gezondheid en het welzijn bevordert.

Vandaar dat kunst ook van zo grote betekenis kan zijn in door trauma verstilde en gestolde verhalen. Kunst kan zowel op het individuele als op het collectieve niveau verbinden en de weg naar heelwording zijn. Waar trauma isoleert en ons afsnijdt van de mensen om ons heen, biedt kunst de mogelijkheid om weer in verbinding te komen. Daar begint herstel.

Jolien Posthumus benadrukte dat kunst de pijn en het gebrokene niet wegneemt, maar juist weer een plaats geeft binnen het geheel van ons mens-zijn. “Ervaringskunst nodigt ons uit om te kijken naar wat misschien te pijnlijk is om onder ogen te zien, maar wel gezien móét worden. Niet door de pijn weg te nemen, maar door haar een vorm te geven die we samen kunnen dragen. Zo helpt kunst ons om het moeilijke gesprek niet uit de weg te gaan, maar juist mogelijk te maken.”

Het was kostbaar om juist tijdens de opening van de tentoonstelling Nooit zonder hoop meer inzicht te krijgen in de betekenis van ervaringskunst. Intuïtief zag Esther Veerman immers hoe heilzaam kunst was en richtte ze Kunst uit geweld op. Door de verbeelding kan het verhaal verteld worden, en wordt het isolement doorbroken. Kunst biedt de noodzakelijke ruimte voor zowel de pijn als de hoop in levensverhalen.

(Deze weergave is een persoonlijke interpretatie van Alexander Veerman van de lezing van Jolien Posthumus)

Mijn naam is Renée Sieben en ik woon in Aken, Duitsland. Sinds enkele maanden ben ik nieuw in deze groep.

Afgelopen herfst heb ik deelgenomen aan de tentoonstelling Kunst doorbreekt stilte in De Meerpaal in Dronten. Ik vind het ontzettend belangrijk dat er een tentoonstelling wordt georganiseerd over geweld en seksueel misbruik.

Ik ben opgegroeid in Zuid-Limburg, in een gezin waarin het slechte huwelijk van mijn ouders leidde tot verstoorde onderlinge verhoudingen. Mijn moeder, een kille en hooghartige vrouw, kleineerde mij als dochter waar zij maar kon.

Gelukkig kon ik vaak terecht bij mijn oma, die mij veel liefde en aandacht heeft gegeven. Zij was mijn reddende engel.

Op mijn negentiende ontmoette ik mijn eerste echtgenoot, die de vernederingen van mijn moeder voortzette, maar dan op een veel afschuwelijkere manier. Dit huwelijk werd gekenmerkt door controle, vernedering, seksueel geweld en psychische druk. Wat naar buiten toe leek op een gewoon gezinsleven met drie kinderen, ontwikkelde zich binnenshuis tot een systeem van angst, isolatie en voortdurende escalatie.

Met de jaren verslechterde de situatie. De vader van mijn kinderen werd steeds agressiever. Hij controleerde het geld en het dagelijks leven, oefende psychische druk uit en dwong mij keer op keer tot seksuele handelingen.

Ondanks meerdere pogingen om hulp te vinden – bij artsen, therapeuten en hulpverleningsinstanties – bleef de situatie lange tijd ongewijzigd.

Pas toen de situatie levensbedreigend werd en ook de kinderen steeds meer onder de gevolgen leden, moest ik concrete stappen ondernemen om bij deze man weg te gaan. Ik kreeg veel hulp, zocht juridisch advies, documenteerde het geweld en probeerde mijzelf en mijn kinderen uit deze destructieve relatie te bevrijden.

Na de beëindiging van mijn eerste huwelijk had ik jarenlang therapeutische hulp nodig om mijn leven opnieuw op te bouwen en een andere levensweg in te slaan. Over deze periode heb ik enkele schilderijen gemaakt.

Mijn moeder zette mij talloze keren haar huis uit omdat ik weerwoord gaf. Zij trok ook mijn broer en zus mee in haar afwijzing, waardoor zij uiteindelijk eveneens het contact met mij verbraken.

Mijn kinderen heb ik alleen opgevoed, ondanks veel financiële en andere tegenwerkingen van hun vader. Zij waren de belangrijkste mensen in mijn leven en ik gaf hun al mijn liefde.

Maar de vader had mij tijdens het huwelijk al gedreigd mij „het allerliefste af te nemen”.

Dertien jaar geleden hebben mijn kinderen, zonder uitleg, het contact met mij verbroken.

Opnieuw had ik jarenlang therapeutische hulp nodig om hiermee enigszins te leren omgaan. Hoewel ik de verklaringen en inzichten van therapeuten begrijp, blijft het emotioneel vaak moeilijk te bevatten dat ik mijn kinderen verloren heb.

Zoveel jaren therapie waren nodig om verder te kunnen leven. Mijn leven is nu volledig anders dan vroeger. Al vroeg werd mij verteld dat ik niet in de familie paste. En de vader van mijn kinderen heeft het, vraag mij niet hoe, voor elkaar gekregen om de kinderen van mij weg te trekken.

Tien jaar geleden heb ik meegewerkt aan een documentaire over geweld tegen vrouwen. Het werd een prachtige film. Mijn ex-man zag de documentaire en spande een rechtszaak tegen mij aan. De rechter bepaalde vervolgens dat ik bepaalde uitspraken over het geweld, die ik in de film had gedaan, nooit meer mocht herhalen, ook niet op een andere manier.

Ik schilder al mijn hele leven en maak inmiddels deel uit van een euregionaal collectief van kunstenaressen. Ik ontspan het beste wanneer ik met veel kleurrijke verf kan werken. Mijn inspiratie haal ik uit de natuur en ik geniet ervan mij te laten leiden door vormen en kleuren.

Mij in de schilderkunst bezighouden met het zware geweld dat ik heb meegemaakt, zet mij te veel onder spanning. Daarbij komt dat die rechterlijke uitspraak mij verbiedt om over mijn ervaringen te schilderen zoals ik die heb beleefd. Toch heb ik enkele schilderijen gemaakt en durfde ik die te exposeren, onder andere in Dronten.

Schriftelijk kan ik mij intensief uiten over het geweld dat ik binnen mijn familie heb ervaren. Onder pseudoniemen zijn daarom enkele boeken van mij gepubliceerd.

Steeds weer stel ik vast dat machtsmisbruik, geweld en uitingen van haat, zowel in de schilderkunst als in de literatuur, nauwelijks uit te drukken zijn, althans niet precies zoals ik ze heb ervaren.

Ik ben nu 73 jaar oud. Een jaar geleden kreeg ik kanker en onderging ik een zware radio-chemotherapie, waarvan ik nog steeds niet volledig ben hersteld.

Twintig jaar geleden heb ik een lieve man leren kennen die mij accepteert zoals ik ben. Inmiddels zijn wij getrouwd. Hij steunt mij in alles, en dat is ontzettend waardevol.

Voor de tweede keer gaan we de Esther Veermanprijs uitreiken. Je kunt vanaf nu mensen of organisaties nomineren, die jij deze prijs gunt, en die verbonden zijn met een van de Drechtsteden.

Wat is de Esther Veermanprijs? De Esther Veermanprijs is bedoeld voor mensen of organisaties die zich inzetten voor recht en gerechtigheid een hart onder de riem te steken. Het is een initiatief van de stichting Samen voor Sliedrecht in samenwerking met de stichting Kunst uit geweld.

René Serno (Samen voor Sliedrecht) kwam met dit idee, omdat hij de nalatenschap van Esther Veerman (1968-2024), oprichtster van en drijvende kracht achter de stichting Kunst uit geweld, blijvend wilde eren. Hoe kan dit beter dan een prijs in het leven te roepen die de naam van Esther draagt, en gegeven wordt aan iemand die de wereld mooier maakt?

De eerste prijs is een wisseltrofee ‘Engel voor een medemens’. Daarnaast wordt een geldbedrag van €500,- geschonken. Ook voor twee andere nominaties is een klein geldbedrag beschikbaar.

De prijs zal op 1 juli om 16.00 uur worden uitgereikt in het Sliedrechts Museum, Kerkbuurt 99-101. Tevens zal een kleine expositie met het werk van Esther Veerman geopend worden.

In 2025 werd de prijs voor het eerst uitgereikt. Eline Hollebrandse (vanwege haar betrokken inzet als therapeut), Stichting Struikelstenen Sliedrecht, en Daniëlle Zwanink waren destijds genomineerd. Daniëlle Zwanink ging met de wisseltrofee naar huis vanwege haar inspanningen in Sliedrecht voor statushouders en voor wie een steun in de rug kan gebruiken.

Wie komen voor deze prijs in aanmerking? We zoeken mensen die zich sterk maken voor recht en gerechtigheid in de breedste betekenis van het woord. Als iemand zich richt op de strijd tegen seksueel misbruik of huiselijk geweld dan is dit een pre, en helemaal als die organisatie of persoon die strijd verbindt met kunst. Dit jaar richten we ons op initiatieven in de Drechtsteden.

Ken je iemand of een organisatie die je deze prijs zou gunnen? Stuur vóór 1 juni 2026 een mail met je motivatie naar coordinator@kunstuitgeweld.nl

Op 3 juni bepaalt het bestuur van de stichting Kunst uit geweld welke drie aanmeldingen genomineerd zijn om op 1 juli een geldbedrag in ontvangst te mogen nemen, en wie van de drie de Engel voor een medemens-trofee mee naar huis mag nemen.